Dünya başa mı dönüyor?
Son günlerin gelişmeleri akla, “Acaba dünya başa mı dönüyor” sorusunu getiriyor.
NÜKLEER SİLAHSIZLANMA
Trump, Putin ve Şi Cinping, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi için Çin’de bir araya gelecekler. Bazı kaynaklar buluşmada nükleer silahların azaltılmasının diğerleri ise nükleer silahların yayılmasının önlenmesinin de görüşüleceğine işaret ediyor. İki konu da 1970 ve1990’ların ana konuları arasında idi. Tekrar başa mı dönüyoruz?
Yıllar süren görüşmeler sonunda SALT ve START antlaşmaları ile sonuçlanan, nükleer silahların azaltılmasının gündem olmasının nedeni, önceki antlaşmaların dışında kalan, nükleer silah sahibi Çin’in giderek güçlenmesi mi?
Konu nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ise hedef İran mı? Öyle ise nükleer silah sahibi olan, UAEA sistemi dışında kalmış İsrail de konuşulacak mı?
1990’lara dönülecekse bu soruların yanıtlarının verilmesi gerekmiyor mu? ABD uyduğu sürece, 2026 Şubat ayında süresi dolan START Antlaşması’na uyacağını açıklayan Rusya’nın aksine ABD’nin, geçmiş antlaşmaların Çin’i de kapsayacak şekilde güncelleştirilmesi gerekçesiyle bunu yapmaması, Çin’i sınırlama politikası izlediğini gösteriyor.
UKRAYNA DERSLERİ
ABD, AB ve NATO’nun kışkırttığı Rusya’nın, Ukrayna savaşı nedeniyle beklenen çöküşü gerçekleşmedi. Aksine NATO içinde görüş ve tutum ayrılıkları, ABD ile Avrupa arasındaki ayrışma, Trump’ın Avrupa’yı ekonomik olarak (petrol, gaz ve enerji) Rusya’dan koparmak ve ABD’ye muhtaç etmek politikası nedeniyle giderek derinleşiyor. ABD’nin Ukrayna aracılığı ile Rusya’ya karşı yürüttüğü vekâlet savaşının Ukrayna’ya, Ukraynalılara bedeli çok ağır oldu. Üstelik şimdi Trump ile Putin, Ukrayna’nın sırtından anlaşma yolunda görünüyorlar. Basına yansıyan bilgiler doğruysa, ABD’nin Ukrayna nezdinde, NATO üyeliği karşılığında Rusya’nın işgal ettiği ve istediği Ukrayna topraklarını Rusya’ya terk etmeye hazır olup olmadığını araştırması, emperyalizmin peşine takılanların nasıl ortada bırakılabileceklerini, neler yitirebileceklerini gösteriyor. Tam ibretlik!
RUSYA’NIN ATAĞI
Rusya’nın, Ukrayna-ABD-Rusya, Abu Dabi görüşmelerinde sunduğu, henüz resmen doğrulanmayan öneriler, Rusya’nın Avrupa, NATO ve Batı-Rusya ilişkileri için düşündüğü siyasi ve güvenlik mimarisini tanımlıyor. Üç Baltık ülkesinde NATO askeri üssü bulunmaması, Finlandiya’nın NATO’dan ayrılıp tarafsızlık statüsüne dönmesi, Ukrayna’nın kalıcı tarafsızlığı, Moldova’nın askeri bloklara katılmaması önerileri, ana çizgileriyle 1990’lı yılların başındaki düzene, yani yine başa dönmeyi öngörüyor.
1990’lı yılların başında VP ve SSCB dağıldığında, durum böyleydi. İzleyen yıllarda Batı (NATO) ve Rusya, birlikte yaşama-işbirliği yolunda adımlar atıyorlardı. Ta ki ABD ve onun peşine takılan NATO, bu politikayı terk edip NATO’yu genişleterek Rusya’yı yalnızlaştırma, çevreleme politikasına dönünceye kadar. Rusya’nın bu son önerileri gereği gibi değerlendirilebilir ve 1990’lı yılların politikasına dönülebilirse, yakın geçmişte, NATO’nun yayılmacı, Rusya’nın, RusSovyet imparatorluklarına dönme girişimlerinin sonucunda bugün kaos ve savaş sınırında yaşayan Avrupa ve dünya bir kez daha, yakın geçmişte kaçırılan fırsatı yakalayabilir. Bu açıdan “başa dönmek”, olumlu bir gelişme olabilir. Böyle bir gelişme, giderek sertleşen Batı-Rusya çekişmesinden her alanda olumsuz etkilenen ve etkilenecek olan Türkiye için de rahatlatıcı olur. Türkiye’nin Rusya’nın önerilerine ilişkin tutumunu bu gerçeği dikkate alarak belirlemesi hatta başta NATO müttefikleri olmak üzere tarafları buna teşvik etmeye çalışması yerinde olur. Böyle bir tutum, önerilerin bazı maddelerinin Türkiye için taşıdığı olası tehlikeleri önlemek, bu önerilerin tartışıldığı ortamlarda yer almak açısından da gereklidir.
KARADENİZ VE MONTRÖ
Rus önerileri arasında yer alan, Karadeniz’de serbest deniz ulaşımının güvence altına alınması hususu Türkiye için ayrıca önemlidir. Amaç Karadeniz’de Ukrayna savaşı sırasında ticaret gemilerinin gerek Ukrayna gerek Rusya tarafından saldırıya uğramasının yarattığı sorunun bir daha yaşanmaması da olsa, konu Montrö Sözleşmesi tartışmasına gidebilir ki bu Türkiye’nin en son isteyeceği durumdur. Amaç Karadeniz’de “serbest deniz ulaşımının güvenceye alınması” gerekçesiyle, Rusya’ya ve başka ülkelere yetki tanıyıp Türkiye’nin, Türk boğazları üzerinde tek yetkili devlet statüsünü aşındırmak ise bu Türkiye Cumhuriyeti’nin beka sorununa dönüşür.
Gerek APEC toplantısı gerek Montrö Sözleşmesi’ni bile gündeme getirebilecek Rusya önerileri, dünyanın yine 1990’lı yıllara, başa dönmek üzere olduğuna işaret ediyor. Türkiye tüm bu gelişmelere karşı çok dikkatli ve hazırlıklı olmalıdır.
Yazarın Son Yazıları
Son günlerin gelişmeleri akla, “Acaba dünya başa mı dönüyor” sorusunu getiriyor. Trump, Putin ve Şi Cinping, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi için Çin’de bir araya gelecekler. Bazı kaynaklar buluşmada nükleer silahların azaltılmasının diğerleri ise nükleer silahların yayılmasının önlenmesinin de görüşüleceğine işaret ediyor. İki konu da 1970 ve1990’ların ana konuları arasında idi. Tekrar başa mı dönüyoruz?
Avrupa Birliği (AB) Türkiye Raporu’nu açıkladı. Tarihi “monşerler” yazmaz ama onlara kulak verilirse doğru yazıma katkıda bulunabilirler. Ekim 2005’te Türkiye ile AB arasında tam üyelik için “Müzakere Çerçeve Belgesi-MÇB” görüşmeleri yapılıyordu. Uzakdoğu ve Afrika genel müdürü olarak Türkiye-AB ilişkilerini, görev alanımdaki 73 ülkedeki yansımaları yönünden izliyordum.
Sırbistan ve Sırplar, Türkiye’de çok az kişinin tanıdığı, tanıyanların da çoğu kez yanlış tanıdığı bir ülke ve ulustur.
Son gelişmeler dış politikada yeni bir durum değerlendirmesi yapılmasını gerektiriyor. Kısa süre öncesine kadar Zelenski’yi destekleyen Trump, Putin ile birlik olup Ukrayna’yı ortada bırakabileceğinin işaretlerini vermeye, Rusya’nın işgal ettiği Ukrayna topraklarını bile terk etmeyeceği bir barışı dayatmaya başladı. Trump’ın bu tutumu, ABD ve NATO’ya ne kadar güvenilebileceği sorusunu gündeme getiren çok ciddi bir uyarıdır.
1990’lı yıllar.
Market raflarındaki bazı mallar gibi bazı devlet yöneticilerinin de son kullanma tarihi vardır.
Diplomat, satır aralarını okuyabilen, bakan değil gördüklerinin ne anlama geldiğini anlayabilen kişidir.
Diplomasi müzakereye dayanır ve yetenekli müzakereciler ister.
Miçotakis eski bir fotoğrafı albümden çıkarıp önümüze koydu.
Tarih masal değil geleceğe ışık tutan bir rehberdir.
Türkiye AKP iktidarında, dönüşü olmayan bir yola girmiştir.
Mevlana, “Anlatabileceklerin, karşındakinin anlamak istediği kadardır” demiş.
18 Ağustos’ta, Türkiye ile İsrail arasında bir gerilim yaşandı.
Şarkıdaki gibi, “Dünya dönüyor, dönüyor…” Peş peşe gelen gelişmeler “Türkiye-Suudi Arabistan-Pakistan Ortak Savunma Anlaşması başımıza ne dertler açar?” derken Türkiye’nin ABD’den aldığı bazı ağır silahları ve mühimmatı Ukrayna’ya devretmek için ABD’den izin istediği ortaya çıktı.
Bir sabah kalktık ki Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, bir savunma paktı imzalamışlar!
Dış politikanın amacı, devletin çıkarlarını korumaktır.
Türkiye’nin etrafında iki büyük vekâlet savaşı sürmektedir.
Devletlerin, çıkar çatışmaları nedeniyle dış sorunlarla karşılaşmaları doğaldır.
İttifakların bir bedeli vardır.
Türk diplomasisinin bir çınarı, büyükelçi Pulat Yüksel Tacar, “görgüsüzlük gösterisi” haline getirilen NATO zirvesine günler kala aramızdan ayrıldı.
AKP ve iktidarını sürdürme telaşındaki Erdoğan, Türkiye’yi CHP butlan kararı ve 7-8 Temmuz’da Ankara’da yapılacak olan NATO Zirve Toplantısı’na kilitlemeye çalışıyor.
Gerçeğin en yalın ifadesi olan atasözleri, insanoğlunun binlerce yıl yaşadıklarından çıkardığı derslerin, veciz biçimde ifadesidir.
Kendi ifadesiyle, “Cumhuriyeti savaş meydanlarında kuran Cumhuriyet Halk Partisi”nin (CHP) başına, hukuksuz bir yargı kararı ile getirilen Kemal Kılıçdaroğlu, “Türkiye’nin Osmanlı coğrafyasında var olması ve o coğrafyaya doğru büyümesi gerektiğini” söyledi.
Diplomat hele büyükelçi olmak zordur.
Çatışan çıkarların uzlaştırılması sanatı olan diplomasinin başarısı, bir devletin iç durumuna, ekonomisinin ve silahlı kuvvetlerinin gücüne daha da önemlisi, iktidarın devletin gücünü kullanma iradesine, kararlılığına ve kullanabilme becerisine bağlıdır.
Demokraside iktidarlar değişir.
Devletin ana unsurları, ülke ve ulustur.
1990’lı yıllarda Dışişleri Bakanlığı, Afrika kıtasının gelecekte dünya ekonomisinde önemli rol oynayacağını görüyor, Çin’in kıtaya ilgisini yakından izliyordu.
Prusyalı General Carl von Clausewitz’in söylediği gibi, “Savaş, siyasetin başka araçlarla devamıdır.”
Türkiye’nin içine düşürüldüğü çaresizlik, uzun diplomasi yaşamında kendisini hiç çaresiz hissetmeyen beni isyan ettiriyor.
17-19 Nisan 2026 tarihleri arasında düzenlenen, “Yarını Tasarlarken Belirsizliklerle Başetmek” konulu Antalya Diplomasi Forumu önemli ve ibretlik açıklamalara sahne oldu.
Dünya yeni bir düzene doğru yol alıyor.
Bir ülke nasıl sömürge olur?
İran’ın direnişi, ABD ile İsrail’i, içte ve dışta gün geçtikçe zora sokuyor.
Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarının kurduğu Türkiye Cumhuriyeti, emperyalizme karşı zafer kazanan tek devlettir.
Böylesi hiç görülmedi.
Trump, ABD savunma sanayi devlerini toplayıp silah ve mühimmat üretimini artırmalarını istemiş.
II. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan düzen, ABD tarafından, sinsi ve acımasız yöntemlerle yıkılıyor.
Yunanistan Başbakanı Miçotakis, artık bir başbakanımız olmadığı için rütbesi yükseltilip Erdoğan tarafından ağırlandı.
Münih Güvenlik Konferansı’ndaki tablo, Türkiye için yeni bir fırsattır.
Kaynak: www.cumhuriyet.com.tr









