Fransa ve Almanya’nın Avrupa otomotiv sanayisinin geleceği için hazırladığı ortak plan, Türkiye açısından yeni bir rekabet riski doğurdu. İki ülke, İngiltere’nin belirli koşullarla Avrupa’da üretilmiş araçlara tanınacak avantajlardan yararlanmasını desteklerken Türkiye aynı istisnanın dışında kaldı. Henüz Avrupa Birliği kararı haline gelmeyen öneri, Türkiye’nin Avrupa otomotiv üretim zincirindeki konumunu yeniden gündeme taşıdı.

Fransa İngiltere’ye yönelik itirazından vazgeçti

15 Ekim’de ortaya çıkan Fransa-Almanya uzlaşması, Avrupa Birliği’nin yeni sanayi politikasında önemli bir değişikliğe işaret ediyor. Paris yönetimi daha önce otomotiv sektöründeki kamu desteklerinin yalnızca AB ülkelerinde üretilen araçlara verilmesini savunuyordu.

Almanya ise Avrupa otomotiv üretiminin İngiltere ve diğer ticaret ortaklarıyla bütünleşmiş olmasına dikkat çekerek daha geniş bir kapsam istiyordu.

Yeni ortak öneride, İngiltere’nin belirli koşulları karşılaması halinde otomotiv sektöründe “Made in Europe” uygulamasına dahil edilmesinin önü açılıyor. Böylece Fransa, İngiltere’nin katılımına yönelik önceki itirazını geri çekmiş oldu.

Ancak İngiltere’nin otomatik olarak kapsama alınması söz konusu değil. Bunun için Londra’nın AB’nin ticaret politikalarıyla uyumlu yeni yükümlülükler üstlenmesi gerekecek.

Türkiye için aynı istisna önerilmedi

Ortak metindeki en dikkat çekici ayrıntı, özel katılım imkânının hangi ülkelere tanınacağı.

Öneriye göre otomotiv sektöründe Avrupa menşeli üretim kapsamı, 27 AB üyesinin yanı sıra 1 Ocak 2020 tarihinde AB iç pazarının parçası olan belirli Avrupa ortaklarına da açılabilecek.

İngiltere bu tarihte henüz Avrupa Birliği’nden ayrılmadığı için koşulu karşılıyor. Türkiye ise AB ile Gümrük Birliği ilişkisine rağmen söz konusu tarihte iç pazarın üyesi olmadığı için bu özel istisna kapsamında bulunmuyor.

Japonya ve Güney Kore de aynı kapsamın dışında kalan ülkeler arasında yer alıyor.

Bu durum, Türkiye’de üretilen otomobillerin AB’ye ihracatının yasaklanacağı anlamına gelmiyor. Risk, yeni düzenleme kapsamında kamu alımları ve teşviklerden yararlanma koşullarında ortaya çıkıyor.

İngiltere’ye Çinli otomobiller için vergi şartı

Fransa ve Almanya’nın İngiltere’ye sunduğu teklifin merkezinde Çinli elektrikli otomobillere yönelik ticaret politikası bulunuyor.

İngiltere’nin Avrupa üretimi kapsamına dahil edilmesi için AB’nin otomotiv sektöründeki koruma önlemlerini benimsemesi isteniyor. Bu koşullar arasında Çin’den ithal edilen elektrikli araçlara uygulanan ek vergiler de yer alıyor.

İngiltere halen Çinli otomobillere genel olarak yüzde 10 gümrük vergisi uyguluyor. Avrupa Birliği ise 2024’te Çin’de üretilen elektrikli otomobillere, üreticiye göre değişen oranlarda ilave vergiler getirdi.

Londra’nın AB ile aynı yaklaşımı benimsemesi, İngiltere pazarına giren Çinli otomobillerin maliyetlerini artırabilir. Buna karşılık İngiltere’deki üreticiler Avrupa’nın yeni otomotiv desteklerinden yararlanma imkânı kazanabilir.

Dolayısıyla İngiltere’nin önünde, Avrupa pazarındaki avantajlarını korumak ile Çin’e yönelik ticaret politikasını değiştirmek arasında önemli bir tercih bulunuyor.

Avrupa’da üretilen araçlara teşvik avantajı

Tartışmanın merkezindeki düzenleme, Avrupa Komisyonunun mart ayında sunduğu Sanayi Hızlandırma Yasası teklifine dayanıyor.

Düzenleme, stratejik sektörlerde Avrupa üretiminin desteklenmesini ve kamu kaynaklarının belirli koşulları karşılayan ürünlere yönlendirilmesini amaçlıyor.

Otomotiv sektöründe ise özellikle elektrikli otomobillerin kamu alımlarında ve çeşitli destek programlarında Avrupa menşeli kabul edilmesinin şartları belirleniyor.

Komisyonun ilk teklifinde, kapsam içindeki araçların AB’de monte edilmesi ve batarya dışındaki parçalarının değer olarak en az yüzde 70’inin AB kaynaklı olması gibi koşullar yer alıyor. Batarya bileşenleri için de ayrı gereklilikler öngörülüyor.

Fransa ve Almanya’nın yeni önerisi, İngiltere’ye bu kuralların otomotiv sektöründeki uygulamasında özel bir katılım yolu açmayı hedefliyor.

Türkiye’deki üreticiler açısından önem taşıyan konu ise AB’ye ihraç edilen araçların bu teşvik ve kamu alımı koşullarını karşılayıp karşılayamayacağı.

Gümrük Birliği Türkiye’yi neden korumuyor?

Türkiye ile Avrupa Birliği arasında yaklaşık 30 yıldır yürürlükte bulunan Gümrük Birliği, sanayi ürünlerinin ticaretinde önemli avantajlar sağlıyor. Ancak bu ilişki, Türkiye’de üretilen bütün ürünlerin AB’nin yeni yerli üretim desteklerinde otomatik olarak Avrupa menşeli sayılması anlamına gelmiyor.

Türkiye, hazırlanan sanayi düzenlemesinde Gümrük Birliği ortaklığının dikkate alınmasını istiyor.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, temmuz ayında Brüksel’de gerçekleştirdiği görüşmelerde Türkiye’nin Avrupa otomotiv üretim zincirindeki yerinin korunması gerektiğini vurgulamıştı.

Bakanlık, 7 Ekim’de AB ülkelerinin Ankara büyükelçileriyle yaptığı görüşmede de Sanayi Hızlandırma Yasası taslağını gündeme getirdi.

Türkiye’nin beklentisi, yeni desteklerin yalnızca AB sınırları içerisinde yapılan üretimle sınırlı tutulmaması ve Gümrük Birliği kapsamında oluşturulan üretim zincirlerinin de dikkate alınması.

Nitekim Komisyonun ilk taslağının genel hükümlerinde Türkiye’nin Gümrük Birliği konumunu dikkate alan düzenlemeler bulunuyor. Ancak otomotiv sektörüne yönelik özel menşe şartları ve Fransa-Almanya önerisindeki İngiltere istisnası, Türkiye açısından ayrı bir belirsizlik oluşturuyor.

2035 hedefinde de geri adım önerildi

Fransa ve Almanya’nın üzerinde uzlaştığı plan yalnızca Avrupa menşeli üretim şartlarını kapsamıyor.

İki ülke, otomobil üreticilerinin 2035 yılına ilişkin karbon salımı hedeflerinin de hafifletilmesini istiyor.

Avrupa Komisyonunun önceki önerisinde, yeni otomobillerin karbon salımının 2021 seviyesine göre yüzde 90 azaltılması, kalan bölümün ise düşük karbonlu çelik ve alternatif yakıt gibi uygulamalarla telafi edilmesi öngörülüyordu.

Yeni Fransa-Almanya yaklaşımı ise 2035 için yüzde 90’lık azaltım hedefinin, kalan bölüm için ilave telafi yükümlülüğü getirilmeden uygulanmasını savunuyor.

Bu değişiklik özellikle geleneksel motorlu ve hibrit araçların geleceği açısından önem taşıyor.

Ancak söz konusu esneklik henüz kesinleşmiş değil. Nihai düzenleme, AB’nin yasama sürecinde şekillenecek.

Türkiye için karar henüz verilmedi

Fransa ve Almanya’nın otomotiv politikasında ortak noktaya gelmesi, AB genelinde yeni düzenlemenin kabul edildiği anlamına gelmiyor.

Önerinin Avrupa Birliği kurumları tarafından değerlendirilmesi ve gerekli onay süreçlerinden geçmesi gerekiyor.

İngiltere’nin özel koşullarla kapsama alınması, Türkiye’nin ise aynı imkândan yararlanamaması yönündeki yaklaşımın değişip değişmeyeceği bu süreçte ortaya çıkacak.

Türkiye’nin otomotiv üretiminde Avrupalı şirketlerle uzun yıllardır geliştirdiği ortaklıklar, yürütülecek görüşmelerde önemli bir unsur oluşturuyor.

Bununla birlikte yeni kuralların mevcut şekliyle kabul edilmesi durumunda, Türkiye’deki üreticilerin Avrupa’daki belirli teşvik ve kamu alımı programlarında dezavantajla karşılaşma riski bulunuyor.