Türkiye Ticaret Bakanı Ömer Bolat, 3 Kasım’da İstanbul’da gerçekleştirdiği bir basın toplantısında Türkiye’nin Ekim ayında gerçekleştirdiği 25,9 milyar dolarlık ihracatı şu sözlerle ilan etti:

“Böylece 103 yıllık Cumhuriyet tarihimizin en yüksek üçüncü aylık ihracatına ulaşmış bulunuyoruz. Mal ihracatında son 42 ayın 31’inde artış, 24’ünde rekor kırdık.”

Bakan Bolat’ın sözleri Türkiye İhracatçılar Meclisi’ne (TİM) ait Dış Ticaret Kompleksi toplantı salonunda kendisini izleyen ihracatçılardan alkış almış olsa da Türkiye ihracatının içinde bulunduğu durumu rekor sevinci ile açıklamak hayli zor.

Türkiye ekonomisindeki büyümenin itici gücü haline gelen ihracat, son yıllarda yanlış hükümet politikaları ile yükselen enflasyon, finansal kaynaklara erişimin zorlaşması ve maliyet krizleri nedeniyle zorlu bir dönemden geçiyor. 

Hükümet “rekor” söylemleri ile moralleri yüksek tutmaya çalışırken Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı pay yüzde 1’in altına geriledi, ihracat yapan on binlerce şirket için yurt dışı pazarlarda varlık göstermek her geçen gün daha da zorlaşıyor. 

AKP döneminde ihracat 8,7 kat arttı

Ağustos ayı sonunda Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Türkiye’nin AKP iktidarı dönemindeki son 25 yılda ihracatta kaydettiği gelişime dikkat çekilmişti. Buna göre, AKP’nin iktidara geldiği Kasım 2022’den önce, 2001 yılında 31,3 milyar dolar seviyesinde olan Türkiye’nin mal ihracatı, 2025 sonunda 273,3 milyar dolara yükselerek yaklaşık 8,7 kat arttı.

Aynı dönemde hizmet ihracatı da 15,1 milyar dolardan 122,6 milyar dolara çıkarak 8 kat büyüdü. Bakanlık açıklamasında Türkiye’nin bugün itibariyle ve mal hizmet ihracatında yaklaşık 400 milyar dolarlık büyüklüğü ulaştığına dikkat çekildi.

Bu 25 yıllık dönemde Türkiye’nin ihracatının toplam dünya ihracatındaki payı da arttı.

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı pay 2002 yılında yüzde 0,55 iken, bu oran 2023 yılında yüzde 1,08 ile Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.

Dünya ihracatındaki payı düşüşe geçti

Ancak Türkiye ekonomisinin yüksek enflasyon krizi yaşadığı son yıllarda dünya ticaretinden aldığı pay da ilk kez gerilemeye başladı.

2023’te yüzde 1,08 ile rekor kıran Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı pay 2024’te yüzde 1,07’ye, 2025 sonunda ise yüzde 1,04’e geriledi. TİM’in PwC Türkiye iş birliğiyle hazırladığı “İhracatta Rekabetçiliğin Geliştirilmesi” başlıklı raporda ise 2026 itibariyle Türkiye’nin küresel ihracattan aldığı payın yüzde 1’in altına gerilediği ve yüzde 0,98’e kadar düştüğü tespiti yapıldı.

2015-2018 yılları arasında TİM Genel Sekreteri olarak görev yapan, dış ticaret danışmanlık şirketi House of Advice kurucusu ve CEO’su Bader Arslan, Türkiye’de ihracat yapan şirketlerin yaşadığı sorunların temelinde üretim maliyetlerindeki yükseliş olduğunu söylüyor.

DW Türkçe’ye konuşan Bader Arslan, 2000’li yıllarda uzunca bir dönem yüksek bir performans ile hem ihracat hem ihracatçı firma sayısı, hem de küresel pazar payını artıran Türkiye ekonomisinin son yıllarda bu ivmesini kaybettiğini ifade ediyor.

Yıllık bazda ihracatta hâlâ yükseliş olduğunu, ancak bu yükselişin önceki yıllardaki trendin altına indiğini ve Türkiye ile aynı ligde yer alan ülkelerin ihracat artışına göre geride kaldığını ifade eden Arslan, “Birim fiyatlar yüksek seyrettiği için, açıklanan ihracat verilerinde düşüş yok ama ihraç edilen mal miktarında değişen oranlarda gerileme var” diyor.

Arslan, bunun birden çok nedeni olduğunu anlatıyor:

“Birincisi, rekabet gücümüzün omurgasını oluşturan sektörlerde, maliyet artışları nedeniyle fiyatların son birkaç yılda çok yükselmesi. İkincisi, küresel ticaret büyümesinde dominant olan sektörlerde teknoloji yoğunluğunun artması. Üçüncüsü, mevcut ölçek büyüklüğünün pazara girişten finansman maliyetlerine, verimlilikten inovasyona kadar farklı alanlarda zafiyet yaratmaya başlaması.”

Arslan, bununla birlikte Çin ve bazı Asya ülkelerinin küresel ihracatta artan maliyet baskılarının da Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı payın gerilemesinde etkili olduğunu kaydediyor.

İhracatın dağılımındaki büyük dengesizlik

Türkiye’nin 2025 sonu itibariyle 395,9 milyar dolarlık toplam mal ve hizmet ihracatının dağılımındaki dengesizlik de dikkat çekiyor.

Ticaret Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’de 2002 yılında 31 bin 855 olan ihracatçı şirket sayısı, son 25 yıllık süreçte yaklaşık yüzde 422 artışla 2025 yılı sonu itibarıyla 166 bin 500 seviyesine ulaşmış durumda.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, toplam ihracatın yüzde 52’si 1000 ihracatçı şirket tarafından yapılırken, ihracatın yüzde 43’ten fazlasını İstanbul merkezli şirketler gerçekleştiriyor. İhracatta 1 milyar doları aşan şirket sayısı ise yalnızca 25.

Bu tablo, Anadolu’ya yayılmış on binlerce ihracatçı firma için yüksek maliyetler ve finansal sorunlar nedeniyle ihracat yapmanın gün geçtikçe daha da zorlaştığına işaret ediyor.

“Müşteriler başka pazarlara kayıyor”

Merkez Bankası’nın uyguladığı sıkı para politikası ve TL’deki değerlenme sürecinin üç yılı aşan bir zamana yayılmasının başta Anadolu’daki imalatçı KOBİ’ler olmak üzere ihracatçı şirketler üzerinde büyük etkiler yarattığına işaret eden Bader Arslan, üretim üzerindeki yüklere dikkat çekiyor.

TİM-PwC raporunda yer alan bilgilere göre, döviz kurundaki yükseliş enflasyonun çok gerisinde kaldığı için dolar bazında makine üretim maliyeti 2022’ye göre yüzde 60 arttı. Bu oran hazır giyimde yüzde 58 ve mobilyada ise yüzde 55 oldu. Arslan, müşterilerin başka pazarlara kayma sürecini şöyle anlatıyor:

“Sanayicilerin maliyet artışlarını fiyata aynen yansıtması mümkün değildi. Maliyetler yükselirken önce kârlılıklarını azalttılar; bir müddet sonra fiyatları yukarı çekmek zorunda kaldılar. Standart ürünlerin küresel bir fiyat dengesi olduğu için ihracatta fiyat artışı yapmak kolay bir seçenek değil. Müşteriler zamanla alternatif tedarikçilere kayar. Türkiye için sektörlerin çoğu son dönemde bunu yaşıyor.” 

“Made in EU” krizi belirsizliğini koruyor

Toplam ihracatının yüzde 40’tan fazlasını başta Almanya olmak üzere Avrupa Birliği (AB) ülkeleri ile gerçekleştiren Türkiye’nin dış ticaretteki en kritik endişelerinden birini de AB’nin son dönemde üçüncü taraflarla yaptığı serbest ticaret anlaşmalarındaki artış ve kamuoyunda “Made in EU” olarak bilinen Sanayi Hızlandırma Yasası’ndan Türkiye’nin nasıl etkileneceği oluşturuyor.

Ekim ayında Almanya ve Fransa’nın otomotiv sektöründe Türkiye’yi dışarıda bırakan bir uzlaşmaya vardıklarını açıklaması, Türkiye’de hükümet ve iş dünyası temsilcileri tarafından büyük bir tepkiyle karşılanmıştı.

Şu an için sürecin nasıl ilerleyeceği konusundaki belirsizlik sürerken Türkiye’nin kapsam dışında kalması halinde otomotiv başta olmak üzere bazı sektörlerde milyarlarca dolarlık ihracat kaybı yaşanmasının kaçınılmaz olduğu belirtiliyor.

Bünyesinde hazır giyim, maden, mobilya ve meyve-sebzeye gibi farklı sektörlerden 12 ihracatçı birliği bulunduran ve yılda ortalama 20 milyar dolarlık ihracata imza atan Ege İhracatçı Birlikleri’nin Koordinatör Başkanı Muhammet Öztürk, ABD ile Çin arasındaki ticaret gerilimi ve Avrupa Birliği’nin üretimi kendi sınırları içinde tutmaya yönelik “Made in EU” yaklaşımının Türkiye ihracatı açısından kritik önemde olduğuna dikkat çekiyor.

DW Türkçe’ye konuşan Öztürk, dış etkenlerle birlikte Türkiye’de yüksek enflasyon nedeniyle işçilik, enerji, hammadde, lojistik ve finansman maliyetleri hızla yükselirken, döviz kurlarının aynı ölçüde artmamasının ihracatçıların uluslararası pazarlardaki fiyat rekabetçiliğini zayıflattığına işaret ediyor.

Öztürk, Türkiye’nin son 6 yılda maliyet rekabetçiliğinde küresel pazarlarda kan kaybı yaşadığını kaydediyor.

“Çarklar artık daha yavaş dönüyor”

Öztürk, 2019-2025 döneminde Türkiye’de ortalama yıllık enflasyon yüzde 38 civarındayken rakip ülkelerin hepsinde ortalama enflasyonun tek hanelerde olduğunu vurguluyor:

“Rekabet etiğimiz ülkeler içinde ortalama enflasyonu yüzde 8’in üzerine çıkan ülke yok. İşte bu ayrışma doğrudan ihracatçının maliyetine eklendi. Başta Avrupa olmak üzere ana pazarlarımızda pay kaybetme riskimiz var. İhracat gelirlerimiz döviz bazında artıyor gözüküyor. Ancak ihracatımıza miktar bazında baktığımızda ihracatımızın yüzde 2 seviyesinde gerilediğini görüyoruz. Bu üretimde çarkların daha yavaş döndüğünü bizlere gösteriyor.”

Görünen o ki, Erdoğan hükümeti 2026 sonunda yeni bir “yıllık ihracat rekoru” açıklamaya hazırlanırken 280 milyar dolara dayanan ihracatı gerçekleştiren 160 bini aşkın şirket ise yeni yıla zarar etme pahasına bile olsa uluslararası pazarlardaki yerini koruyup koruyamayacağı endişesi ile girecek.