Gıdada yüzde 3,5’lik artış, endeksteki ağırlığı dolayısıyla aylık manşet enflasyona 0,84 puan, aylık yüzde 12,58’le en hızlı artan giyim 0,82 puan katkı yaptı.

Talepteki yavaşlamaya rağmen ekim enflasyo­nu, yapısal katılığın de­vam ettiği gıdadaki ve mevsim­sel nedenle giyimdeki yüksek artışlar nedeniyle beklentilerin üzerinde geldi.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) önceki aya göre yüzde 2,58 art­tı. Aylık artış, Piyasa Katılımcı­ları Anketinde yüzde 2,11 çıkan beklentinin oldukça üzerinde. TÜFE’de ocak-ekim kümülatif artışı yüzde 27,52’ye ulaştı. Ay­lık oranın geçen yıl ekimdeki yüz­de 2,55’in çok az da olsa üstünde gelmesi, yıllık enflasyonu eylüle göre 0,04 puan yükselterek yüz­de 29,77’ye çıkardı. Böylece, 57 ay sonra bu yıl eylülde ilk kez yüzde 30’un altına inen manşet enflas­yon, ekimde hafif başını yukarı çevirmekle birlikte bu sınırın al­tında kalmaya devam etti.

Gıda ve giyim yükseltti

TÜFE’de ekimde yaşanan ay­lık artışın 1,66 puanla büyük bö­lümü iki ana harcama grubun­dan. Giyim ve ayakkabı mevsim­sel nedenle ekim ayında yüzde 12,58’le açık ara en yüksek artı­şı gösterdi. Sektörün enflasyon sepetindeki ağırlığı yüzde 7,90 olmasına rağmen, bu sert yük­seliş genel enflasyona tek başı­na 0,82 puanlık doğrudan yuka­rı yönlü katkı yaptı. Bu durum, sonbahar/kış sezonu geçişinde­ki geleneksel yeni sezon fiyatla­malarından kaynaklandı.

Gıda ve alkolsüz içecekler gru­bu da devam eden yapısal katılık nedeniyle aylık yüzde 3,50 artış kaydetti. İşlenmemiş gıda ve ta­ze meyve-sebze fiyatlarındaki arz sorunları ile mevsim geçişleri bu yükselişte etkili oldu. Sepette yüzde 24,44’le en büyük ağırlığa sahip olan gıda, genel enflasyona 0,84 puanla en fazla katkıyı yap­tı. Gıda ve giyimden sonra aylık enflasyona en büyük katkılar ko­nut ve ulaştırmadan geldi. Konut aylık yüzde 2,84 artışla genel en­dekse 0,34 puan, ulaştırma grubu ise aylık yüzde 2,02 artışla 0,36 puan ilave etti. Diğer 9 grubun toplam aylık enflasyona toplam etkisi ise sadece 0,21 puanla sı­nırlı kaldı. Buna göre ekimdeki fiyat artışları genele yayılmaktan çok gıda, giyim, ulaştırma ve ko­nut gibi majör kalemler kaynaklı.

Yıllıkta da gıda, ulaştırma, konut

Yıllık bazda da sepet ağırlığı yük­sek üç majör ka­lem ile hizmet sek­töründeki yapısal katılık enflasyonda ana sürükleyici rolü oynadı. Kronikle­şen yapısal sorunla­rın gölgesinde yıllık yüzde 27,73 artış gösteren gıda, sepetteki yüksek ağırlığı nedeniyle man­şet enflasyona tek başına 6,81 puanlık katkı yaptı. Akaryakıt ve taşımacılık maliyetlerindeki bi­rikimli yüklerin etkisiyle yıllık yüzde 36,39 yükselen ulaştırma, genel enflasyona 6,10 puanlık doğrudan bir yük bindirdi. Kira ve enerji fiyatlarındaki katılıkla yıllık yüzde 40,24’lük sert bir pa­tika izleyen konut grubu, man­şet enflasyona 4,71 puan ekledi. Geçmişe endeksleme davranışı­nın en net görüldüğü bu hizmet sektörü kalemi olarak lokanta ve oteller grubu da yıllık yüzde 28,42’lik artışıyla genel endek­si 3,08 puan besledi. Yıllık bazda yüzde 48,86 ile oran olarak zir­veye oturan eğitim hizmetleri ise, sepetteki payının görece dü­şük olması sebebiyle genel man­şete ancak 1,0 puanlık bir katkı yapabildi. Bu verilere göre, har­cama sepetinin neredeyse üç­te ikisini oluşturan zorunlu ka­lemler, dezenflasyon sürecinin önündeki en büyük takoz olmayı sürdürüyor.

Konut ve işyeri kira sözleşme­lerinde artış üst sınırı olarak baz alınan 12 aylık ortalamalara göre yıllık TÜFE artışı, sınırlı bir dü­şüşle yüzde 31,23 düzeyinde oluş­tu. Geçen yılın ekim ayında (ka­sım kiraları için geçerli) oran yüz­de 37,15 düzeyinde bulunuyordu. Bu yıl eylül ayında (ekim kirala­rı için geçerli) 12 aylık TÜFE ar­tış oranı yüzde 31,49’a gerilemişti. Kira artış tavanı önceki aya göre 0,03 puan, bir yıl önceye göre ise 5,9 puan düşmüş oldu. Yıllık man­şet enflasyonla 12 aylık ortalama­lara göre yıllık TÜFE enflasyonu arasında geçen yıl ekim ayında 4,5 puan olan makas da bu yıl aynı ta­rih itibarıyla 1,5 puana geriledi. Bu seyir, kira artışlarında mate­matiksel olarak sınırlı bir gevşe­meye işaret etse de barınma ma­liyetlerinin hane halkı harca­ma sepetindeki ağırlığı ve genel cüzdan enflasyonu dikkate alındığında, piya­sadaki kira baskısının de­vam ettiğini gösteriyor.

Maliyet yönlü baskı hafifledi

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ise ekimde yüzde 1,65 ile TÜFE’ye göre daha düşük artış kaydetti. Yİ-ÜFE’de ilk on aydaki artış yüzde 27,41, yıllık bazdaki yüzde 27,41, on iki aylık ortalamalara göre artış da yüzde 27,83 oldu. Yİ-ÜFE’de artışın TÜFE’dekinin altında kalması, ekonomide maliyet kaynaklı baskıların yerini yapısal hizmet katılığına bıraktığını gösteriyor. Yıllık ve 12 aylık ortalamaya göre makas da döviz kurundaki yatay seyir ve küresel emtia dengelenmesiyle sanayicinin sırtındaki hammadde ve enerji yükünün hafiflediğine işaret. Üretici maliyeti yüzde 27,41 artarken tüketici enflasyonunun yüzde 29,77’ye demirlenmesi, çarşı-pazardaki pahalılığın üretimden değil; eğitim, sağlık, kira ve lokanta gibi hizmet sektöründeki geriye doğru endeksleme alışkanlığından kaynaklandığını gösteriyor. Buna göre ekonomi yönetimi kur ve maliyet kanadını dizginlemeyi başarsa da hizmet sektöründeki yapısal yapışkanlık dezenflasyon sürecinin önündeki en büyük bariyer olmayı sürdürüyor.

Memur ve emekliye düşük zam

Ekim enflasyon verileriyle birlikte, milyonlarca memur ve emeklinin ocakta alacağı zammın dört aylık kısmı da netleşti. Temmuz-ekim dönemine ait kümülatif TÜFE artışı yüzde 8,29. Doğrudan 6 aylık enflasyon oranı kadar zam alan SSK ve BAĞ-KUR emeklileri, ekim sonu itibarıyla bu oranda bir artışı şimdiden garantiledi. Kasım ve aralık verileriyle bu oranın üzerine yeni puanlar eklenecek. Kamu çalışanları ve memur emeklilerinde ise temmuzdaki yüzde 7’lik ikinci yarı toplu sözleşme zammı aşıldı ve yüzde 1,21 oranında bir enflasyon farkı doğdu. Bu bakiye farka, ocak dönemi için imza altına alınan yüzde 5’lik toplu sözleşme zammı da eklenince, bu kesimin ekim sonu itibarıyla hak ettiği toplam ocak zammı şimdiden yüzde 6,27. Merkez Bankası Piyasa Katılımcıları Anketinde kasım için yüzde 1,18, aralık için yüzde 0,97 aylık enflasyon tahminlerinin tutması durumunda; temmuz-aralık dönemi artışı olan yüzde 10,63 SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin ocak zammını belirleyecek. Memur ve emeklileri ise yüzde 3,39 enflasyon farkı ve yüzde 5’lik sözleşme zammı ile toplam yüzde 8,56 zam alacak.

Vergi, ceza ve harçlar yüzde 27,83 artacak

TÜİK’in ekim ayı yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) verileriyle birlikte, 2027 yılında uygulanacak yeniden değerleme oranı da yüzde 27,83 olarak netleşti. Buna göre kamu finansmanının ana çarklarından biri olan vergi, harç ve cezalar Orta Vadeli Program’daki (OVP) yüzde 21’lik iddialı enflasyon hedefinin çok üzerinde artacak. Bu da dezenflasyon sürecine rağmen, geçmiş enflasyon tortularının kamu yüklerini yukarı çekmeye devam edeceğini gösteriyor. Cumhurbaşkanı’nın bazı vergi ve harçlarda indirim hakkı olsa da mevcut bütçe dengeleri gözetildiğinde oranların aynen yansıtılması olası. Yeniden değerleme oranına göre halen 54 bin 258 lira olan yurt dışı telefon kayıt (IMEI) harcı, 69 bin 358 liraya, yakın zamanda revize edilen yurt dışı çıkış harcı 1.598 liraya çıkacak. Defter bedeli dahil olmak üzere 6 aya kadar olan pasaport harcı 5 bin 3145 liraya, 1 yıllık harç 6 bin 972 liraya ve uzun dönemli 3 yıllık harç 13 bin 891 liraya yükselecek. A sınıfı sürücü belgesi harcı 2 bin 863, en yaygın kullanılan B sınıfı ehliyet harcı ise 8 bin 634 lira olacak. Trafik cezaları cephesinde ise Cumhurbaşkanı’nın yasal bir indirim yetkisi bulunmadığı için yeni cezalar doğrudan yürürlüğe girecek. Kırmızı ışık ihlali ve seyir halinde cep telefonuyla konuşmanın bedeli 5 bin liradan 6 bin 391 liraya çıkarken, emniyet kemeri takmamanın cezası 3 bin 196 lira olacak. Alkollü şekilde direksiyon başına geçilmesi durumunda kesilecek ilk seferlik ceza ise 32 bin 196 liraya yükselecek. Nihai tarifeler aralık ayında yayımlanacak tebliğlerle kesinleşecek.