Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı COP31 İklim Zirvesi’nde elektrifikasyon, küresel iklim gündeminin en önemli başlıklarından biri. Antalya’daki zirvede 2035’e kadar dünya genelinde enerjide elektriğin payının yüzde 35’e çıkarılması hedefleniyor. Türkiye de ulaşım, binalar ve sanayide elektrik kullanımının yaygınlaştırılmasını savunuyor.

Dünya genelinde de elektrikli otomobillerden ve elektrikli otobüslerden, evleri ısıtan ısı pompalarına ve cihazlara enerji sağlayan güneş panellerine kadar elektrikli teknolojilere geçiş tüm hızıyla sürüyor.

Peki COP31 ile birlikte giderek daha sık duyduğumuz “elektrifikasyon” (elektriklendirme) tam olarak ne anlama geliyor?

Elektrifikasyon derken tam olarak neyi kastediyoruz?

Elektrifikasyon sadece moda bir kavram değil. Aynı zamanda enerji faturalarını düşürürken dünyanın kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil kaynaklara bağımlılığını azaltabilecek bir araç. Bu da dünya genelinde seller ve aşırı sıcaklarla bağlantılı olan, ısıyı atmosferde hapseden karbon emisyonlarında önemli bir düşüş anlamına geliyor.

Yapılan hesaplamalara göre yakıt ithal eden ülkeler ekonomilerinde elektrifikasyonu önemli ölçüde hızlandırabilirse 2035 yılına kadar enerji ithalat faturalarını 2025 seviyelerine kıyasla 400 milyar dolardan (357 milyar euro) fazla azaltabiliyor.

Bu değerlendirme, Uluslararası Enerji Ajansı’nın bir analizine dayanıyor. Analize göre elektrifikasyondaki bu hızlanma, dünyanın günlük petrol ihtiyacını 18 milyon varil düşürebilir.

Elektrifikasyon, kısacapetrol ve gaz gibi fosil yakıtları kullanan teknolojilerin elektrikli alternatiflere yönelmesi anlamına geliyor. Buna dizel araçlardan elektrikli araçlara geçiş, doğal gazla ısıtmadan vazgeçilmesi ve ısı pompalarının kullanılması örnek verilebilir.

Ancak bunun etkisi, bu cihazları ve araçları çalıştıran elektriğin nasıl üretildiğine de bağlı. Teorik olarak, elektriğini büyük ölçüde kömürden sağlayan bir şebekeden enerji alan bir elektrikli araç, iklim açısından gazla çalışan bir araçtan daha kötü bir performans gösterebilir.

Buna karşılık güneş, rüzgâr ve hidroelektrik gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen elektrik temiz enerji üretir ve bu da elektrifikasyon hedefinin asıl amacı.

Küresel elektrifikasyonda şu an hangi noktadayız?

Giderek büyüyen elektrikli araç pazarı, elektrifikasyonun en yaygın olduğu alan. Dünya genelinde 2025 yılında satılan her dört otomobilden biri elektrikli oldu. Ayrıca 2020’den bu yana küresel elektrikli araç satışları yaklaşık yüzde 600 artmış durumda.

Buna rağmen işletmelerde, fabrikalarda ve hanelerde kullanılan enerji de dahil olmak üzere elektrik, küresel enerji tüketimin yalnızca yaklaşık yüzde 20’sini karşılıyor.

Uzmanlara göre kontrolsüz küresel ısınmayı ve daha sık görülen aşırı hava olaylarını önlemek istiyorsak, elektriğin 2050 yılına kadar toplam enerji kullanımının yarısından fazlasını karşılaması gerekiyor.

Elektrikleştiremeyeceğimiz alanlar var mı?

Bazı sektörleri ve faaliyetleri elektriğe geçirmek diğerlerine göre daha zor. Elektrikli araçlara geçmek ve binaların karbon emisyonlarını azaltmak görece kolay olsa da kimya sanayi ve çelik üretimi gibi bazı sektörler plastik, gübre, deterjan veya çelik gibi ürünleri üretmek için fosil yakıtları hammadde olarak kullanılıyor.

Ayrıca ısı pompaları düşük sıcaklık gerektiren uygulamalarda etkili olsa da çelik veya çimento üretiminde ihtiyaç duyulan çok yüksek sıcaklıkları sağlayamıyor,

Bağımsız araştırma kuruluşu Dünya Kaynakları Enstitüsü, deniz taşımacılığı ve havacılık gibi alanlarda elektrifikasyon yerine hidrojen, sentetik yakıtlar veya diğer düşük karbonlu alternatiflerin daha uygulanabilir seçenekler olduğuna dikkat çekiyor.

Elektrifikasyonun faydaları nelerdir?

Sera gazı emisyonlarını azaltarak havayı temizlemesi ve küresel ısınmayı sınırlamasının yanı sıra elektrifikasyon uzun vadede de daha verimli ve daha ekonomik.

Bir otomobildeki içten yanmalı motor, yakıt enerjisinin yüzde 80’ine kadarını, büyük ölçüde ısıya dönüştürerek boşa harcıyor. Enerjinin yalnızca yaklaşık yüzde 20’si aracı hareket ettirmeye yarıyor. Elektrik motorları ise elektrik enerjisinin yaklaşık yüzde 80’ini harekete dönüştürebilir.

Dünya Kaynakları Enstitüsü’nün vurguladığı gibi tüm cihazların elektrikle çalıştırılması ise elektrik tüketimini artıracaktır. Ancak elektrik fiyatları artsa bile toplam enerji maliyetlerinin daha düşük olması muhtemel.

Elektrifikasyonun önündeki engeller neler?

Yapay zeka, veri merkezleri ve daha elektrikli bir dünyaya geçiş nedeniyle elektrik talebi hızla artarken mevcut elektrik şebekeleri bu artışa ayak uydurmakta zorlanıyor.

Bu durum enerji dönüşümünü giderek daha fazla yavaşlatıyor. Yeni yenilenebilir enerji yatırımlarının, depolama kapasitesinin ve elektrifikasyon projelerinin hayata geçirilmesini geciktiriyor.

Uluslararası Enerji Ajansı’na göre göre yıllık şebeke yatırımlarının, bugün yaklaşık 400 milyar dolar düzeyindeki seviyeden 2030’a kadar yüzde 50 artırılması gerekiyor.

Ayrıca yeni şebeke altyapısının kurulması 5 ila 15 yıl sürebilirken yenilenebilir enerji projeleri 1 ila 5 yılda, elektrikli araç şarj altyapısı ise 1 ila 2 yılda hayata geçirilebiliyor. Bu da ciddi bir zamanlama uyumsuzluğu yaratıyor.

Uzmanlar, elektrifikasyon hız kazandıkça artan talebi karşılayabilecek, güvenli ve istikrarlı kalırken elektriğin çift yönlü akışını destekleyen daha akıllı şebekelere ihtiyaç olduğunu belirtiyor.