class=’medyanet-inline-adv’>
Türkiye ile Libya arasında 2019 yılında imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırasının geçen hafta salı günü Bingazi’deki Temsilciler Meclisi’nde de onaylanmasının ardından Ankara, Libya’daki Trablus ve Bingazi yönetimlerini birleştirme çabalarına hız verdi. Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti ile Bingazi merkezli Ulusal İstikrar Hükümeti arasındaki bölünmüşlüğü sona erdirme ve kurumları tek çatı altında toplama çabaları kapsamlı bir diplomasi trafiğine dönüşmüş durumda.
Libya Savunma Bakanı Korgeneral Abdusselam Zubi ve Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Orgeneral Saddam Hafter, cuma günü Ankara’da bir araya gelirken toplantıda Libya ordusunun birleştirilmesi, Sirte’de ortak bir askeri komutanlık kurulması ve ABD inisiyatifiyle geliştirilen askeri çerçevenin hayata geçirilmesi masaya yatırıldı.
class=’medyanet-inline-adv’>
İLK HEDEF ORDUNUN BİRLEŞTİRİLMESİ
BAE, Mısır ve Katar temsilcilerinin de takip ettiği Ankara’daki temaslarda, Libya Observer’ın haberine göre askeri entegrasyonu merkezine alan bir plan taslağı masaya yatırıldı. Taslak; Sirte’nin ortak askeri komutanlık merkezi olmasını, Halife Hafter’e ait ‘Genel Komutan’ unvanı kaldırılarak Zubi ve Saddam Hafter’in eş başkanlığında yeni bir ‘Ordu Genel Komutanlığı Konseyi’ kurulmasını ve Savunma Bakanlığına bağlı “Güney Koruma Gücü” oluşturulmasını öngörüyor. Seçimlere kadar Başkomutanlık makamının askıya alınmasını içeren bu düzenlemeyle kararların tekelde toplanması engellenmek isteniyor.
ÖNCE ASKERİ SONRA SİYASİ ANLAŞMA
Araby al-Jadeed ve Arabic Post’un aktardığı bilgilere göre ise görüşmelerdeki temel kilitlenme, kurumların bağlanacağı makam ve anlaşmanın niteliğinde yaşandı. Zubi, ordunun Savunma Bakanlığına bağlanmasını ve yalnızca askeri anlaşmanın imzalanmasını isterken; Hafter, yapının Başkanlık Konseyine bağlanmasında ve siyasi ile askeri anlaşmaların aynı anda imzalanmasında ısrar etti. Müzakerelerdeki bu kilitlenme, Türkiye ve BAE’nin siyasi anlaşmanın daha sonra yapılacağına dair Hafter’e garanti vermesiyle aşıldı ve önceliğin askeri mutabakata verilmesine karar kılındı.
class=’medyanet-inline-adv’>
ABD DIŞİŞLERİ: DİYALOGDAN YANAYIZ
Trablus ile Bingazi arasındaki yumuşama adımları kapsamında Bingazi’deki Temsilciler Meclisi’nin Başkanı Salihin Abdünnebi’nin de 27 Ekim’de Trablus’a 3 günlük resmi ziyaret gerçekleştirerek Ulusal Birlik Hükümeti yetkilileriyle bir araya geleceği öğrenildi. Abdünnebi, ekim ayının başında, 12 yıldır bu koltukta oturan Akila Salih’in yerine meclis başkanlığına seçilmişti.
Bu arada ABD Dışişleri’nden Kathimerini gazetesine yapılan açıklamada, “Doğu Akdeniz’deki ortaklarımız dahil olmak üzere tüm ülkeleri, deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıklarını iyi niyetli müzakereler yoluyla çözmeye teşvik ediyoruz” denildi. Açıklamada “Her türlü kışkırtıcı davranıştan kaçınılması” ifadesi de yer aldı.
class=’medyanet-inline-adv’>
DİBEYBE’DEN KAHİRE’YE ÇAĞRI
Libya’nın BM tarafından tanınan Ulusal Birlik Hükümeti’nin Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, Mısır İstihbarat Başkanı Hasan Reşad ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde, Mısır’ın deniz yetki alanlarıyla ilgili endişelerini ele almaya ve bu konuda görüşmeye hazır olduklarını belirtti. Meclis’in Trablus ile Ankara arasında imzalanan anlaşmayı onaylaması Mısır’ın tepkisini çekmiş, Kahire yönetimi, kararı tanımadıklarını duyurmuştu. Türkiye Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler de son olarak “Mısır ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin bir anlaşma imzalamaya hazırız” demiş, Kahire’nin Türkiye ile böyle bir anlaşma imzalaması halinde, Yunanistan ile yapabileceği muhtemel bir anlaşmaya kıyasla yaklaşık 15 bin kilometrekare daha fazla deniz yetki alanına sahip olacağını dile getirmişti. Bu arada Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Saddam Hafter’in dün Mısır’ın başkenti Kahire’ye gittiği öğrenildi.
class=’medyanet-inline-adv’>
BU NOKTAYA NASIL GELİNDİ
Libya’da Trablus ve Bingazi merkezli iki ayrı yapının ortaya çıkışı, 2011’de Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinin ardından ülkede siyasi istikrarın sağlanamamasına dayanıyor. 2014’te yapılan seçimlerin ardından derinleşen siyasi kriz, batıda Trablus merkezli yönetim ile doğuda Bingazi veTobruk’taki Temsilciler Meclisi ile Halife Hafter liderliğindeki askerî güçler etrafında şekillenen iki ayrı yapının ortaya çıkmasına yol açtı. Kasım 2019’da Türkiye ile Trablus’taki Fayiz es-Serrac hükümeti arasında deniz yetki alanları anlaşması imzalandığında Libya şiddetli bir iç savaşın içindeydi. Türkiye, Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Trablus hükümetine askerî danışmanlık ve ekipman desteği sağlayarak Hafter güçlerinin Trablus’u ele geçirme girişiminin 2020’de püskürtülmesinde önemli rol oynadı.
class=’medyanet-inline-adv’>
Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Rusya’dan destek alan doğudaki Hafter cephesi ile Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salih ise Türkiye ile yapılan anlaşmanın meşruiyetini reddetti. Böylece Libya’daki siyasi ve askerî bölünme, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları ve enerji kaynakları üzerindeki rekabete de yansıdı.
2020’de ateşkes sağlanmasına rağmen ülkenin doğusu ile batısı arasındaki ayrılık devam ederken, Ankara doğudaki aktörlerle de ilişkilerini temasa geçerek ilişkilerini geliştirdi. Anlaşmanın yıllar sonra doğudaki Temsilciler Meclisi tarafından da onaylanması, Ankara’nın diplomatik zaferi olarak değerlendiriliyor.
MISIR’IN GİRİT ÇIKMAZI
Ankara ile Trablus arasında imzalanan ve Libya meclisinin onayladığı anlaşma, “adaların anakaralar kadar kıta sahanlığı veya münhasır ekonomik bölge (MEB) üretemeyeceği” tezine dayanıyor. Bu teze göre Girit gibi adalara kısıtlı deniz yetki alanı tanındığından, Mısır’ın Türkiye ve Libya ile yapacağı olası bir sınırlandırma anlaşmasında Kahire çok daha geniş MEB alanına kavuşuyor. Buna karşın Atina yönetimi, uluslararası hukukta adaların da anakaralar gibi tam yetkili deniz alanına sahip olduğunu savunuyor. Mısır’ın Yunanistan tezlerini esas alan bir sınırlandırmayı kabul etmesi durumunda ise Girit Adası’na tam yetki verileceğinden; Mısır, Doğu Akdeniz’deki potansiyel deniz yetki alanından önemli ölçüde feragat etmiş ve daha dar bir alana razı gelmiş oluyor.
Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, mayıs ayında SAHA 2026 Fuarı için İstanbul’a gelen Hafter ve Zubi’yi İstanbul’da ağırlamıştı.
Kaynak: www.hurriyet.com.tr